Obrzędy i zwyczaje wielkanocne

On 14 marca 2016 by podrozewagabundy.pl

http://www.wir.org.pl/archiwum/raporty /tradycje_wielkanocne_5.gif

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wielkanoc jest pierwszym i najważniejszym świętem chrześcijańskim. To najstarsze święto chrzescijańskie upamiętniające zmartwywstanie Jezusa Chrystusa jest bardzo uroczyście obchodzone w całym chrzescijańskim świecie. Są to święta radości i pogody ducha w każdej chrześcijańskiej rodzinie, a dodatkowo aurę tych świąt podnosi najcudowniejsza pora roku – wiosna – słoneczna, ciepła i kolorawa (aczkolwiek nie zawsze). Te święta spędzamy rodzinnie i przy świątecznym śniadaniu dzielimy się jajkiem z domownikami.

Wielkanoc jest świętem ruchomym, ponieważ datę tych świąt ustala się na podstawie  fazy księżyca – jest to pierwsza niedziela po pierwszej wiosennej pełni księżyca. Święta Wielkanocne w zależności od roku przypadają najwcześniej od 22 marca, a najpóźniej do 25 kwietnia.

Wielkanoc jest poprzedzona czterdziestodniowym okresem przygotowania duchowego – Wielkim Postem, w którym chrześcijanie przygotowują się do godnego przeżywania wydarzeń związanych z męką, śmiercią i zmartwywstaniem Jezusa Chrystusa. W kościele katolickim jest to okres pokuty i wielkiej skromności, z kościołów znikają kwiaty, wystrój wnętrz jest bardziej skromny, obowiązującym kolorem jest fiolet i śpiewane są pieśni pokutne. Podczas postu powinno się spożywać postne potrawy (bez mięsa) dozwolone jest spożywanie ryb.

Czas Wielkiego Postu trwającego czterdzieści dni został ustalony w IV w. (wcześniej było tylko 2 dni) rozpoczynają uroczystośći Środy Popielcowej. Okres Wielkiego Postu kończy Wielki Tydzień, który jest pamiątką po ostatnich spędzonych chwilach przez Jezusa Chrystusa w Jerozolimie

Giotto - Scrovegni - -26- - Entry into Jerusalem2.jpg

Giotto – Scrovegni – -26- – Entry into Jerusalem2.jpg. Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f5/Giotto_-_Scrovegni_-_-26-_-_Entry_into_Jerusalem2.jpg By Giotto di Bondone, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2941674

Niedziela Palmowa (Niedziela Męki Pańskiej) rozpoczyna Wielki Tydzień. Święto zostało ustanowione na pamiątkę triumfalnego wjazdu Pana Jezusa na osiołku do Jerozolimy. Prawdopodobnie, w Jerozolimie święto jest obchodzone od końca IV wieku, a Polsce kroniki odnotowują, że było ono obchodzone już w średniowieczu.

http://www.swieta.eu/wp-content/uploads/2014/10/Palemki-wielkanocne.jpeg

Tradycja chrześcijańska nakazuje wiernym przynoszenie do kościołów palm wielkanocnych w celu ich poświęcenia. Palma w wierze chrześcijąńskiej oznacza symbol odradzającego się życia. Św. Jan Paweł II ustanowił Niedzielę Palmową Światowym Dniem Młodzieży.

Niedziela Palmowa w Lipnicy Murowanej. Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Palm_Sunday_in_Poland.PNG/1024px-Palm_Sunday_in_Poland.PNG By I, Mathiasrex, CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2246625

 

Tradycje i zwyczaje wielkanocne, czyli co robimy na Wielkanoc [ZDJĘCIA]

Tradycje i zwyczaje wielkanocne, czyli co robimy na Wielkanoc. Źródła. https://d-pt.ppstatic.pl/k/r/1/7a/80/533c12cd16a75_p.jpg?1412296589

Gdy na stronie dotyczącej Świąt Wielkanocnych w Wikipedii znalazłam zdjęcie przedstawiające święcenie palm przed kościołem św. Karola Boromeusza w Warszawie ogromnie wzruszyłam się, ponieważ jest to w moim życiu pierwsza parafia i właśnie tutaj otrzymałam  Sakrament Chrztu Świętego. Na frontonie kościoła jest umieszczony napis „Bogu Cześć, św. Karolowi Boromeuszowi Sława, Wiernym Zbawienie”.

Święcenie palm wielkanocnych w Niedzielę Palmową przed kościołem św. Karola Boromeusza w Warszawie (2015) By Adrian Grycuk – Praca własna, CC BY-SA 3.0 pl, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=39377090

Wielki Poniedziałek, Wielki Wtorek i Wielka Środa są dniami posięconymi sakramentowi pojednania.

W Wielki Czwartek w kościołach katedralnych biskup diecezjalny odprawia Mszę św. Krzyżmę na pamiątkę ostatniej wieczerzy Chrystusa z apostołami, na której ustanowił Eucharystię oraz kapłaństwo służebne. Na mszy biskup święci oleje (chorych, katehumenów i krzyżmo), które służą do udzielania sakramentu chrztu, święceń kapłańskich, namaszczenia chorych.

W Wielkim Tygodniu najważniejsze jest Triduum Paschalne, które rozpoczyna się w Wielki Czwartek wieczorem i trwa aż do Wielkiej Niedzieli. Przed rozpoczęczem liturgii z tabernakulum zabrany jest Przenajświętszy Sakrament, aż do zmartwywstania Pańskiego. W tym dniu kapłan umywa i całuje stopy dwunastu mężczyznom. Po ostatniej wieczerzy Chrystus zostaje pojmany w Ogrodzie Oliwnym „Ogrójcu” (Getsemani).

100_7521

Ogród Oliwny (Getsemani). Zdjęcie: Alicja Muszyńska

100_7523

Ogród Oliwny (Getsemani). Ostatnie miejsce modlitwy Pana Jezusa przed pojmaniem. Zdjęcie: Alicja Muszyńska

Wielki Piątek to dzień krzyża. Po południu odprawiana jest wielkopostna liturgia. Przed ołtarzem umieszczony jest krzyż zasłonięty fioletowym suknem. Krzyż jest najważniejszym punktem w kościele do Wiglii Paschalnej, po liturgii wierni podchodzą do krzyża i Go całują. Ostatnia część liturgii Wielkopiątkowej to procesja do grobu Pańskiego. Na ołtarzu przy grobie okrytym przejrzystym welonem stawia się Najświększy Sakrament, jako symbol całunu, w który owinięto ciało Chrystusa.

Źródło: http://i.iplsc.com/-/000234K99OKVNPLS-C317-F3.jpg

Wielka Sobota jest dniem ciszy i oczekiwania. W tym dniu wierni przybywają do kościoła, aby święcić pokarmy i aby odwiedzić grób Pana Jezusa. W święconce znajduje się chleb na pamiątkę, którym Jezus nakarmił tłumy, mięso na pamiątkę spożywania baranka paschalnego w Wieczerniku oraz jajka symbolizujących nowe życie. W Wielki Piątek i w Wielką Sobotę w kościołach nie są odprawiane Msze Święte, a od Wielkiego Czwartku milkną dzwony, które zastępują bezdźwięczne kołatki.

Dekoracja kościoła na Wielki Post w Rzymskokatolickiej Parafii p.w. św. Józefa Rzemieślnika w Płocku http://www.swjozefplock.pl/media/k2/galleries/33/IMG_2395.JPG

Bazylika Grobu Świętego

Bazylika Grobu Świętego. Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/The_Church_of_the_Holy_Sepulchre-Jerusalem.JPG/1024px-The_Church_of_the_Holy_Sepulchre-Jerusalem.JPG By http://www.flickr.com/photos/jlascar/ – http://www.flickr.com/photos/jlascar/10350972756/in/set-72157636698118263/, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=30052661

100_7477

Jerozolima. Kamień Namaszczenia w Bazylice Bożego Grobu. Zdjęcie: Alicja Muszyńska

Jerozolima. Bazylika Grobu Pańskiego. Wnętrze grobowca – arcosolium – w którym zgodnie z tradycją spoczywało ciało Jezusa Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/5267-20080122-jerusalem-tomb-of-jesus.jpg/800px-5267-20080122-jerusalem-tomb-of-jesus.jpg By adriatikus en:commons:talk – self-made using a Canon PowerShot A530 camera, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3482274

Wielkanoc rozpoczyna się po zachodzie słońca. Kapłani święcą ogień i od niego zapalają Paschał – duża woskowa świeca, która symbolizuje zmartwystałego Chrystusa, a od niej zapalają swoje świece wierni. Dalsza część liturgii to czytania psalmów. Tej nocy po prawie 50 dniach zabrzmi uroczyste „Alleluja”. Celebrans dokonuje poświęcenia wody i wszyscy wierni odnawiają swoje przyrzeczenia chrzcielne. Wigilia Paschalna kończy się Eucharystią i procesją rezurekcyjną. Na ulicach wszystkich polskich miast widać wielką radość, petardy, rakiety, wystrzały z kapiszonów, a wierni pozdrawiają siebie nawzajem mówiąc „Chrystus Zmartwywstał”. 

Zmartwychwstanie – Piero della Francesca

Zmartwychwstanie – Piero della Francesca. Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Resurrection.JPG/800px-Resurrection.JPG https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Resurrection.JPG/800px-Resurrection.JPG By Piero della Francesca – http://www.artchive.com/artchive/P/piero/resurrex.jpg.html, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=787644

Święconka

Tradycje wielkanocne są pieczołowicie pielęgnowane w wielu polskich rodzinach. Z przyjemnością można obserwować jak w Wielką Sobotę rodziny z koszyczkami święconek zmierzają do kościołów aby poświęcić przygotowane pokarmy. W święconce nie może zabraknąć baranka, a także chleba, jajek, kawałka mięsa (z reguły jest to kawałek kiełbasy) i chrzanu, ponieważ wyraża gorycz męki Pańskiej. W mojej święconce umieszczam sól, którą wykorzystuje później do innych potraw znajdujących się na świątecznym stole. Do tradycji śniadania wielkanocnego należy pięknie nakryty i udekorowany kwiatami i świątecznymi stroikami stół, który jeszcze w wielu polskich domach ugina się pod ciężarem przepysznych potraw z jajek, mięsiwa, ryb, sałatek a przede wszystkim ciast wśród których królują wielkanocne baby, mazurki, makowce i inne smakołyki.

Tradycje i zwyczaje wielkanocne, czyli co robimy na Wielkanoc [ZDJĘCIA]

Tradycje i zwyczaje wielkanocne, czyli co robimy na Wielkanoc. Źdjęcia. https://d-pt.ppstatic.pl/k/r/1/a2/8b/533c12c82894e_p.jpg?1412296589

Święconka. Źródło: http://cdn21.se.smcloud.net/t/photos/thumbnails/162646/piekne_wielkanocne_tradycje_640x0_rozmiar-niestandardowy.jpg

http://bi.gazeta.pl/im/1/11486/z11486791IH,Sniadanie-wielkanocne.jpg

http://healthylifestyle.blogujaca.pl/files/2013/03/f98e1a6a-3cb9-47a3-9078-64e397f76816_20100330031058_Lisovsaya-natalia-stol-wielkanocny63.jpg

 

Pisanki

Tradycje i zwyczaje wielkanocne, czyli co robimy na Wielkanoc [ZDJĘCIA]

Tradycje i zwyczaje wielkanocne, czyli co robimy na Wielkanoc. Źródło:https://d-pt.ppstatic.pl/k/r/1/e8/68/533c12c25e171_p.jpg?1412296588

W okresie przedświątecznym wykonywanie pisanek należy do najmilszych tradycji szczególnie dla dzieci. Pisanki to wielowiekowa tradycja i według historyków wywodząca się ze starożytnej Persji, następnie przez Greków i Rzymian została rozpowszechniona w całej Europie. Według starożytnych legend czerwone pisanki mają czarodziejską moc i symbolizują serce i miłość.

http://wrzutka.pl/files/walls/a563a158/x.jpg

Tradycja Lanego poniedziałku – śmigus dyngus

Wilamowice, śmiergust, Poniedziałek Wielkanocny Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Smiergusnicy_polewaja_panne_2.jpg/1024px-Smiergusnicy_polewaja_panne_2.jpg https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Smiergusnicy_polewaja_panne_2.jpg/1024px-Smiergusnicy_polewaja_panne_2.jpg

Lany poniedziałek to lubiana tradycja obecnie bardziej pielęgnowana na polskich wsiach niż w miastach chociaż i tutaj w niektórych dzielnicach można być mocno oblanym. Przede wszystkim oblewano młode panny. Oblanie wodą dziewczyny wróżyło jej szybkie wyjście za mąż, tym najładniejszym dostawało się najwięcej. Współczesny dyngus odbiega od swojego historycznego znaczenia, bowiem wcześniej zwyczaj tan był związany z pożegnaniem zimy i radością z nadchodzącej wiosny. Wikipedia podaje, że oprócz oblewania wodą panie były chłostane po nogach witkami wierzby lub palmami, co oznaczało nadejście wiosny a wraz z nią trzeba było oczyścić się z brudu i chorób, a w późniejszym czasie z grzechów (czytaj więcej https://pl.wikipedia.org/

wiki/%C5%9Amigus-dyngus).

Michał Elwiro Andriolli, Dyngus, 1882. Źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4d/Andriolli_dyngus.jpg By Michał Elwiro Andriolli – http://ksabak.republika.pl/zw2.htm, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=4882011

http://cdn27.podroze.smcloud.net/t/image/t/130358/baba-wielkanocna-ciasto_341972.jpg

Tradycje wielkanocne w wybranych regionach

(wykorzystano informacje ze strony:

http://polki.pl/zapomniane-tradycje-wielkanocne,we-dwoje-kultura-tradycje-i-obyczaje-artykul,10081420.html)

Śląsk

http://cdn30.se.smcloud.net/t/photos/t/162313/wielkanoc-baranek-zonkile_22438554.jpg

 

  • To, co rozpoczyna okres wielkanocny na Śląsku to początek obchodów w Niedzielę Palmową. Wedle tradycji w każdej palemce muszą znaleźć się drobne gałązki wierzbowe z kotkami.
  • Gdy już palemki zostaną poświęcone obyczaj nakazuje zjeść przynajmniej jedną wierzbową kotkę – ten rytuał ma za zadanie chronić przez cały rok przed infekcjami gardła.
  • W Wielki Czwartek, na terenach wiejskich, gospodarz skoro świt, wykonuje z palmy małe krzyżyki, które zanosi jeszcze przed wschodem słońca na swoje pole, by przez cały rok zapewnić urodzaj plonu.
  • Przyjęło się również, że czas Wielkiego Piątku to czas zadumy i cichej modlitwy. Nikt tego dnia nie powinien oddawać się medialnym rozrywkom. Tego dnia należy zrezygnować z telewizji i radia.
  • W Wielką Sobotę zapala się w domach gromnice, by zapewnić ochronę przed burzą na cały rok.
  • Wielki Tydzień to czas, w którym nie powinno się pracować, ani w polu, ani w ogrodzie, ponieważ istnieje przekonanie, że ziemia, na której się w tym czasie pracuje, nie wyda plonu.
  • Wielka Niedziela to dzień bez gotowania – żadnego dymu i ognia. To już czas na wspólne radowanie w gronie najbliższych.

Górny Śląsk

  • Zacznijmy od śmigusa-dyngusa. Tego dnia każda polana dziewczyna jest zobowiązana obdarować kawalera własnoręcznie pomalowanym lub ozdobionym jajkiem.
  • Poświęcona palemka, szczególnie na terenach wiejskich, powinna być pozostawiona przed domem lub na polu. To zapewni gospodarzowi urodzaj i dostatek.
  • Również na terenach wiejskich, w dobrym geście jest podzielenie się ze zwierzętami(szczególnie barankiem) poświęconym jajkiem, które symbolizuje nowe życie.

Podlasie

baranek, święconka

Baranek, święconka

  • Na tym terenie do dziś panuje tradycja wybijania jajek, która z „rozbawieniem” przenika nawet na Dolny Śląsk. Polega ona na tym, że dwie osoby stukają się wzajemnie ugotowanymi jajkami. Wygrywa ten, który stłucze jajko przeciwnika jako pierwszy.
  • To co odróżnia również Podlasie od innych rejonów to również kolejna zabawa, która uwielbiają szczególnie dzieci – toczenie jajek z górki. Zasady są dziecinnie proste -wygrywa jajko, które najszybciej stoczy się z górki. W nagrodę, uczestnicy otrzymują słodką niespodziankę.

Mazowsze

http://b1.pinger.pl/e6b95afeb6f9d1bddbecd820fe5d9012/wielkanoc2015.jpg

 

To jeden z nielicznych rejonów Polski gdzie obrzędy i tradycje mają nieliczne cechy wspólne:

  • Przyjęło się, że aby zapewnić sobie dobre plony i pomyślność, po mszy rezurekcyjnej należało wrócić prosto do domu.
  • Na wielkanocne śniadanie obowiązkowo należy podać barszcz czerwony.
  • Kolejna tradycja mówi, że w lany poniedziałek nie polewa się panien zwykłą wodą z wiadra, a tylko tą perfumowaną. To ma za zadanie zapewnić kobietą luksusowe życie u boku bogatego mężczyzny.

Pomorze

Zapomniane tradycje wielkanocne

Zapomniane tradycje wielkanocne. Źródło: http://polki.pl/we-dwoje/p/a_i/60/28/4/31420/m/m_3_31420.jpg

  • Bardzo ważnym elementem przygotowującym domowników do Wielkanocy są oczywiście świąteczne porządki. Wykonuje się je nie tylko po to, by mieszkanie lśniło czystością. Porządki mają również symboliczne znaczenie – wymiatamy z mieszkania zimę, a wraz z nią wszelkie zło i choroby.
  • Topienie Judasza – nietypowy zwyczaj. Kolejnym ważnym elementem Wielkiego Tygodnia jest Wielka Środa, która cechuje się tym że młodzież, a zwłaszcza chłopcy, topili tego dnia kukłę wykonana ze słomy symbolizującą Judasza, którą najpierw wleczono na łańcuchach po całej okolicy, a na koniec, aby wymierzyć sprawiedliwość, wrzucano „zdrajcę” do pobliskiego stawu.
  • Wyrazem wielkanocnej radości rodziny może być również wspólna zabawa tzw.szukaniem zajączka – małej, najczęściej słodkiej niespodzianki dla każdego.
  • Jajo na stole – to obowiązkowy element tego święta (podobnie jak w innych regionach) jest symbolem życia i odrodzenia. Tradycja pisanek i dzielenia się święconym jajkiem sięga nawet starożytnych Persów, którzy wiosną darowali swoim bliskim czerwono barwione jaja. Zwyczaj ten przyjęli od nich Grecy, Rzymianie i bardzo szybko rozprzestrzenił się wśród chrześcijańskich krajów. Szczególne znaczenia mają właśnie czerwone pisanki – mają moc magiczną i odpędzają złe uroki, są symbolem serca i miłości, a zarazem tworem idealnym.

http://cdn12.mowimyjak.smcloud.net/s/photos/t/3033/wielkanoc_2012_jakie_sa_polskie_138782.jpg

http://outcook.pl/wp-content/uploads/2015/01/jaja-z-lososiem-i-oliwkami.jpg

12321456_10154110949866789_204933366100927292_n

Śniadanie wielkanocne w naszej rodzinie w 2016 r.

http://3.bp.blogspot.com/-3tti4EbrwtU/UVM8xN-YsUI/AAAAAAAAFkU/m134wWk6lB4/s1600/Wielkanoc+025.jpg

http://sanovia.lesko.info.pl/images/2011/6/wielkanoc.gif

Arykuł został napisany przy wykorzystaniu informacji zawartych na następujących stonach:

http://ekai.pl/wydarzenia/temat_dnia/x27316/wielki-tydzien-w-kosciele-katolickim/?page=4

Dziennik Zachodni http://www.dziennikzachodni.pl/artykul/3388195,tradycje-i-zwyczaje-wielkanocne-czyli-co-robimy-na-wielkanoc-zdjecia,id,t.html

https://pl.wikipedia.org/wiki/Niedziela_Palmowa

 

Autor artykułu: Alicja Muszyńska

One Response to “Obrzędy i zwyczaje wielkanocne”

  • Dorota

    Bardzo szczegółowy opis, który podoba mi się, bo omawia szczegółowo zarówno celebrowanie Świąt w naszym katolickim obrządku oraz obyczaje ludowe. Do tego świetne zdjęcia. Stara oliwka z ogrodu oliwnego budzi szacunek – pień tak gruby, że chyba ma z tysiąc lat? Poczułam się świątecznie 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies).

Więcej informacji o cookies